Pojawienie się sztucznej inteligencji jako narzędzia twórczego wywołało lawinę pytań w świecie prawa autorskiego. Jeszcze do niedawna oczywiste było, że autor to człowiek, a każde dzieło powstałe z jego inicjatywy automatycznie zyskuje ochronę. Dziś, gdy algorytmy potrafią stworzyć realistyczne obrazy, skomplikowane ilustracje i artystyczne kompozycje w kilka sekund, sytuacja stała się znacznie bardziej skomplikowana.
AI a definicja twórcy w prawie autorskim
Prawo autorskie w większości jurysdykcji opiera się na prostym założeniu, że twórcą jest osoba fizyczna. Sztuczna inteligencja nie jest w świetle prawa uznawana za podmiot, który mógłby posiadać prawa autorskie. Oznacza to, że grafika wygenerowana w pełni autonomicznie przez AI, bez istotnego wkładu człowieka, może nie podlegać ochronie jako „utwór” w rozumieniu tradycyjnego prawa. W praktyce przekłada się to na pytanie, kto – jeśli w ogóle – ma do niej prawa.
Kiedy człowiek staje się autorem
Jeżeli proces tworzenia grafiki obejmuje istotny, kreatywny wkład człowieka, istnieje szansa, że taka praca będzie chroniona. Nie chodzi jedynie o wpisanie krótkiego promptu do generatora, lecz o realne, twórcze decyzje dotyczące kompozycji, estetyki, koncepcji czy edycji końcowego obrazu. Wtedy autorstwo przypisuje się osobie, która ten wkład wniosła, a AI traktuje się wyłącznie jako narzędzie – podobnie jak aparat fotograficzny czy program graficzny.
Rozbieżności w regulacjach międzynarodowych
Nie wszystkie państwa podchodzą do tego tematu jednakowo. W Stanach Zjednoczonych Urząd Praw Autorskich wyraźnie zaznacza, że prace w całości wygenerowane przez AI nie są objęte ochroną, jeśli brak jest kreatywnego udziału człowieka. W Unii Europejskiej temat jest wciąż otwarty, a wiele państw członkowskich analizuje, w jaki sposób dostosować przepisy do nowych realiów technologicznych. W Azji, szczególnie w Chinach, podejście jest bardziej elastyczne, a niektóre sądy uznają ochronę dla prac AI przy odpowiednim udziale człowieka.
Znaczenie umów i regulaminów platform
Oprócz przepisów krajowych warto pamiętać, że regulamin samego narzędzia AI może determinować prawa do wygenerowanej grafiki. Niektóre platformy dają użytkownikowi pełne prawa do obrazu, inne zachowują część uprawnień lub wprowadzają ograniczenia dotyczące komercyjnego wykorzystania. Zlekceważenie tych zapisów może prowadzić do sporów prawnych, nawet jeśli w danym kraju grafika teoretycznie nie podlega ochronie.
Co to oznacza dla twórców i firm
Dla artystów, projektantów i przedsiębiorców korzystających z AI, wnioski są jasne. Aby móc swobodnie korzystać z wygenerowanych grafik, należy łączyć możliwości AI z własną kreatywnością i dokumentować ten proces. W ten sposób zwiększa się szanse na uznanie autorstwa i objęcie pracy ochroną. Jednocześnie należy śledzić rozwój przepisów, które w najbliższych latach niemal na pewno ulegną zmianie pod wpływem dynamicznego rozwoju technologii.